Жылдын алгачкы жарымынын жыйынтыктары чыгарылды. Мындан аркысы кандай болот, ал албетте, ички гана эмес, тышкы факторлорго да байланыштуу боло турганы түшүнүктүү. Украинадагы кагылышуулар, Россияга каршы киргизилген тоталдык санкциялар жана андагы айрым тармактардын сенектикке учурай башташы - биздин экономикабызга да терс таасирин тийгизбей койбойт. Бирок, кыйынчылыктар февралдан бери башталса, Акылбек  Жапаров жетектеген Министрлер кабинетинин  жигердүү иш аракеттеринин натыйжасында биринчи жарым жылдык негизинен ийгиликтүү  жыйынтыкталды.

Алык-салыктардан жана бажылык төлөмдөрдөн бюджетке  100 мил­лиард сом жыйналды. Бул өткөн жылдын окшош мезгилине салыштырганда 32 миллиард сомго көп. Же жыйымдардын  өсүшү 33 пайызды түздү. Бул Кыргызстан үчүн аябагандай чоң ийгилик. Ал эми экономикалык өсүш беш айдын жыйынтыгы менен 5,7 пайызга жетти. Мында,  албетте, өлкөнүн ички дүң жыйымынын көлөмү 6 пайызга араң жакындаса, салык менен бажы төлөмдөрүнүн көлөмү  эмненин эсебинен андан 5 эседен ашыкка көп болду?-деген мыйзам ченемдүү суроо туулат.

Бул  Мамлекеттик салык жана Бажы кызматтарынын иштерине көзө­мөлдү күчөтүп, аларды башкарууну жакшыртуу аркылуу гана жетишил­генин, бул багыттарда дагы деле резервдер көп экенин ачык айталы.  Кыргызстан көз карандысыздыкка ээ болгондон бери салык жана бажы кызматтарын биротоло коррупция чырмап, милдеттүү төлөмдөрдун бир бөлүгү гана казынага түшсө, калгандары жашыруун жолдор менен ар кимдердин чөнтөктөрүнө кетип жүргөн. Ага чейинкилердин көпчүлүгү коррупцияга каршы күрөштү жараналап, алдары жетишинче иш аткарган менен бир бөлүгү көп өтпөй тармактагы жемкорлоргө кошулуп кетишсе, бир бөлүгү  ар кандай себептер менен баштагандарын таштап, ал жактардан кетүүгө аргасыз болуп жүрүшкөн. Министрлер Кабинетинин азыркы жетекчиси ал тармактардагы “сырларды” жакшы билет, алардагы корруп­циялык механизмдердин  бир бөлүгүнө бөгөт коюу аркылуу 33 пайыздык өсүш­тү камсыз кылды. Бирок, жогоруда айткандай, бул тармактарда резервдер дагы деле көп. Мисалдарды келтирели. Тигүү өнөр жайы аркылуу Кыргызстан КМШга таанылууда. Бирок, биздеги тигүү цехтеринин 70-80 пайызы көмүскөдө. Мүмкүн, алардын ээлери жеке ишкер катары ай сайын мамлекетке патент акысын же 500-600 сом төлөшөр, бирок таза кирешелеринен эч нерсе төлөшпөйт. Менчик ишканалардын басымдуу көпчүлүгү  кош бухгалтериялык ыкма менен иштеп, салыктарынын, милдеттүү чегерүүлөрүнүн көпчүлүк бөлүгүн жашырышат. Бизде жылдан жылга эс алуучу жана курорттук реакрациялык туристтер көбөйүүдө, ал тууралуу ооз толтурган сандар, пайыздар айтылууда, бирок туризм тармагынан түшкон салыктар, чегерүүлөр эмнеге ооз толтурарлык болбой жатат?

Жообу бирөө эле.  Туризм тармагында иштегендер өздөрүнүн киреше­лерин  акыбалдары жетишинче жашырышууда. Кафе-ресторандык, мейман­каналык ж.б. тейлөөлөрдө да жашыруулар көп. Нотариалдык мекемелерде жалаң юристтер иштешет, бирок алар да кирешелерин жашырышарын көрүп эле жүрөбүз. Кызмат көрсөткөндө адегенде бир сумманы айтышып, анан тө­мөн­дөтүшүп, ал акчаны алгандан кийин андан аз суммага кол койдуруп алышат. Борбор калаадагы мектептер түгүл, балдар бакчалары да корруп­циянын уюгуна айланган. Бишкектеги айрым мектептердин директор­лорунун кабылдама, кабинеттеринин жасалгалары министрлердикинен да жакшы. Алардын арасында жан сакчы жалдап жүрүшкөндөрү да бар. Алар өздөрү башкарган мектептерди жеке менчиктериндей эсептешет. Дагы бир мисал. Жарым жылда айыл чарбасы 2 пайыздан  ашык өсүш бергени маа­лымдалды. Бирок, ал тармактан түшкөн салыктар, төлөмдөр да 2 пайызга кө­бөйдүбү? Айыл чарбасы ички дүң жыйымдын жарымын берген менен андан өндүрүлгөн салыктар, төлөмдөр анын ондон бирине да жетпей турганын кантип түшүндүрсө болот?

Кудайга шүгүр, азыр айыл жергесинде жашагандардын сезилерлик бө­лү­гү тыңыды. Миңдеген койлору, жүздөгөн жылкылары, топоздору, ондо­гон бодолору барлар бар. Бирок, алардын бир жылда төлөгөн салыктары, чеге­рүүлөрү бир  тайдын же торпоктун акчасына да жетпейт. Бирок, алар жашта­ры жеткенде  социалдык фондуга он-он беш коон дарбыздын, бир сотуктагы картошканын, бир түп өрүктүн түшүмүнүн  акчасын тө­лө­бөгөн дыйкан­дардай эле пенсияларын көбөйтүүнү талап кылышат, ага мамлекет милдет­түү деп эсептешет.

Мамлекеттин эң негизги милдети - милдеттүү алык-салыктарды, төлөмдөрдү толук өндүрүү. Демократиялуу өнүккөн өлкөлөрдө салыгын жа­шыр­гандарга, андан качкандарга ким экендиктерине карабастан  аёо болбойт. Салыктар толук өндүрүлбөсө, мамлекет  социалдык тармакты өнүктүрмөк, айлык, пенсияларды көбөйтмөк түгүл, коопсуздукту, тартипти камсыз кылууга да каражат таппай калышы мүмкүн. Ошондуктан өз ишин жакшы баштап жаткан Акылбек Жапаровдун  Кабинети мына ушуларды чечкенге  же салыктык базаны  реалдуу абалына жараша кеңейткенге негизги басым жасашы керек.

 

Мирлан Дүйшөнбаев, Булак: “Майдан. kg” гезити

 

 

Добавить комментарий

ПРАВИЛА РАЗМЕЩЕНИЯ КОММЕНТАРИЕВ:
1) Не допускайте в комментариях лексику, считающуюся ненормативной.
2) Не обсуждайте и не оскорбляйте личность автора статьи или авторов комментариев.
3) Не размещайте в поле комментария статьи других авторов или ссылки на них.
4) Комментируя статью, не отклоняйтесь от ее тематики и не размещайте в комментариях рекламную информацию.
5) Не допускайте в комментариях разжигания религиозной или межнациональной вражды, а так же сведений, заведомо не соответствующих действительности.
ПРИМЕЧАНИЯ: - Авторы публикаций не вступают в переписку с комментаторами и не обсуждают собственные с материалы. - Редакция не несет ответственности за содержание комментариев. АДМИНИСТРАЦИЯ САЙТА ПРЕДУПРЕЖДАЕТ - КОММЕНТАРИИ ПОЛЬЗОВАТЕЛЕЙ, СИСТЕМАТИЧЕСКИ ГРУБО НАРУШАЮЩИХ РЕКОМЕНДАЦИИ КОММЕНТИРОВАНИЯ СТАТЕЙ, БУДУТ УДАЛЯТЬСЯ НЕМЕДЛЕННО!


Защитный код
Обновить