10-ноябрда Кыргыз Республикасынын тунгуч президенти Аскар Акаевдин 80 жылдыгы белгиленүүдө. А. Акаевдин инсандыгына жана ишмердүүлүгүнө баа берип, анын көрүнүктүү илимпоз, илим жана билим берүү ишмери катары ишмердүүлүгүн жана сиңирген эмгегин азыркы заманда гана эмес, Кыргызстандын гана эмес, өлкөбүздүн тарыхында да тааныбай коюуга болбойт.
Эл аралык масштабда. А. Акаев Россия илимдер академиясынын мүчөсү, Москва мамлекеттик университетинин профессору, планетанын эң абройлуу илим жана билим берүү мекемелеринин эң абройлуу жайларында дайыма лекцияларды окуйт. Юбилей алдындагы ушул чыңалган күндөрдө да ал Кытайдын алдыңкы университеттеринде бир катар лекцияларды окуду жана бул анын чоң жеңиши болду.
Илгери жана азыркы дүйнөлүк илим менен техниканын борборлорунун бири болгон дүйнөлүк экономикалык империяда эмне үчүн профессор А. Акаевдин лекциялары суроо-талапка ээ болуп, ал эми өткөн жылы анын кичи мекени Кыргызстанда дарс окууга болгон иш сапары токтотулганын дагы эле ойлонушубуз керек.
Коомдо, социалдык тармактарда, айрым массалык маалымат каражаттарында, жада калса парламентте да айтылган сөздөр айтылып, анын маңызын депутаттардын бири, мурдагы жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо инспектору: "Бизге анын лекцияларынын кереги жок”,- деди.
Ушул ноябрь күндөрүндө Москванын окуу жана илимий мекемелеринде, Казакстанда жана ушул жерде гана, туулган жери Кыргызстанда, ал жөн гана жараны, жаш кезинен тарта анык мүчөсү болгон күндүн баатырын даңазалоо боюнча лекциялар жана салтанаттуу иш-чаралар пландалууда. Кытай, орус, казак жана башка илимпоздор, профессорлор, студенттер, коомчулук түз баарлашууда шыктануу менен таанышып жаткан Аскар Акаевдин Улуттук илимдер академиясынын илимий баяндамаларынын кереги жок.
Эмнеге алар анын өмүр баянын билишпейт? Менимче, бул чоң, одоно жаңылыштык жана бул биринчи кезекте бизди, кыргызстандыктарды, буудайды топондон ажыратканды билбеген, аң-сезими тар адамдар катары мүнөздөйт. Мындай текебер мамиле менен, ушундай алысты көрө албаган, тар маданият менен илимпоздорубуз, жазуучуларыбыз, саясатчыларыбыз, мугалимдерибиз эл аралык деңгээлдеги деңгээлге жетишин эч качан камсыздай албайбыз. Адамдагы ар кандай кыймыл-аракеттерди, ар кандай аракеттерди бөлүүнү үйрөнүү керек.
Арабызда аздыр-көптүр, балким, эч кимибиз күнөөсүз, кемчиликсиз, кемчилигибиз жок адамдар болбостур. А.Акаев мамлекет башчысы болуп турганда бир катар катачылыктарды кетирген деп көптөр туура эсептешет. Муну ал өзү мойнуна алды. Бирок, ошентсе да, бул жөнундө мен мурда да айткан элем, улуу инсан Мао Цзэ-дундун эки жактуу инсандыгына жана иштерине 30% терс, бирок 70% өтө позитивдуу баа берген кытайлыктардан уйрөнсөк туура жана акылмандуулук болор эле. Анын эстелиги Кытай Эл Республикасынын негиздөөчүлөрүнүн бири катары сактап калган жана сөөгү мавзолейден «көчүрүлгөн эмес» жана анын портрети юанда бар. Ушундай эле ойчул мамиле бардык жерде жана баарына, анын ичинде Кыргызстандын биринчи президентине да болушу керек.
Аскар Акаевди Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаевдин кабыл алганына байланыштуу Борбор Азия боюнча эксперт Аркадий Дубновдун пикирин эске алууну сунуштайм: «...бул КМШда биринчи жолу расмий кабыл алуу прецеденти. бир мамлекеттин (Казакстандын) мурдагы башчысы (2005-ж.) ыңкылаптын натыйжасында өз өлкөсүндө бийликтен кулатылган мурдагы башчысы, көп жылдан бери Москвада жашап жаткан Аскар Акаевди мындан ары дүйнөлүк коомчулукта четте калган же өзгөчө кылмышкер катары кароого болбойт”. Жеке мен бүгүн кыргыздын чыгаан инсаны Аскар Акаевич Акаевди юбилейи менен атайылап куттуктайм! Анын өткөн өмүрү ийгилик менен ийгиликсиздикке, жеңишке жана жеңилүүгө толгон! Окумуштуунун, саясатчынын, адамдын керемет жашоосу! Сиздерге дагы көп жемиштүү жылдарды чын жүрөктөн каалайм!
Калнур Ормушев, коомдук ишмер