Мамлекет тарабынан бизнес чөйрөсүнө жагымдуу климат түзүү аракети уланууда. Өлкөдөгү ишкерчиликти өнүктүрүү ишкерлерге жеңилдик берүү менен гана ишке ашаары белгиленип, бул жаатта тынымсыз кадамдар ташталып жатат. Былтыр, 2023-жылы биринчи жолу бизнес чөйрөнүн өкүлдөрү менен тийиштүү мамлекеттик кызматтардын диалог аянтчасынын натыйжасында, эки тараптын кызыкчылыгын эске алуу менен салык мыйзамдарына бир катар өзгөртүүлөр киргизилди. Ал өзгөртүүлөр ишкерлердин сунуш-пикири менен кабыл алынганын баса белгилейбиз. Биз салык саясатынын жүрүшү боюнча КР Бизнес ассоциациялар улуттук альянсынын катчылыгынын жетекчиси, Чет өлкөлүк инвесторлор ассоциациясынын аткаруу директору, Global Technology Solutions компаниясынын стратегиялык кеңешчиси, экономист Искендер Шаршеев менен маектештик.
- Акыркы 2 жылда салык саясатын ийкемдүү кылуу аракети жасалып жатат. Жаңы Салык кодекси кабыл алынды, салык мыйзамдарына өзгөртүүлөр киргизилди. Жакында президент Садыр Жапаров Салык кодексине дагы өзгөртүү киргизүү боюнча мыйзамга кол койду. Бул кадамдар ишкерлер үчүн оң таасирин береби?
- Кыргыз Республикасында салык саясатын ийкемдүү кылуу аракеттери ишкердик чөйрөсүнө оң таасирин берүүгө багытталган. Жаңы Салык кодексинин кабыл алынышы жана салык мыйзамдарына киргизилген өзгөртүүлөр бул процессти колдоого алып, ишкерлердин мамлекет менен болгон карым-катнашын жеңилдетүүгө, салык төлөө процедураларын жөнөкөйлөштүрүүгө жана экономикалык өсүштү стимулдаштырууга багытталган. Жаңы салык кодекси жана мыйзамдардагы өзгөртүүлөр салык төлөө процессин ачык жана түшүнүктүү кылат, бул ишкерлердин салык жүктөмүн пландаштырууга жана оптималдаштырууга жардам берет.
Салык төлөө процедураларын автоматташтыруу жана электрондук системаларды киргизүү ишкерлер үчүн убакытты жана ресурстарды үнөмдөөгө алып келет. Кээ бир ишкерлик түрлөрү үчүн салык жеңилдиктери жана стимулдар киргизилиши мүмкүн, бул жаңы ишканаларды түзүүгө жана бизнестин өсүшүнө шарт түзөт.
Салык төлөө процессинин жөнөкөйлөштүрүлүшү жана автоматташтырылышы коррупциялык тобокелдиктерди азайтат жана ишкерлердин мамлекет менен карым-катнашында ачыктыкты камсыз кылат.
- Кыргызстандын салык саясатына кандай баа бересиз? Дагы кандай өзгөртүүлөргө муктаж дегендей, деги эле ишкерлер чөйрөсүнүн каалаганы эмне?
- Салык системасынын жөнөкөйлөштүрүлүшү бир топ маселени чечүүдө. Мисалы, ошол эле ишкерлер үчүн салык төлөө процедуралары жеңилдетилди. Аны менен катар бухгалтериялык отчеттуулуктун жана документтердин жүгүн азайтып жатат.
Ачыктык жана адилеттүүлүк - Салык мыйзамдарынын ачыктыгы ишкерлердин укуктарын жана милдеттерин так аныктоого, ошондой эле салыктарды төлөөдөгү мыйзам бузууларды азайтууга жардам берип жатат.
Ишкерлик чөйрөсүн колдоо - ишкерлер үчүн салыктык жеңилдиктер жана стимулдар, жаңы жана чакан ишканаларды өнүктүрүүгө шарт түзөт.
- Ал эми Кыргызстандын инвестициялык климатын жакшыртууга салык мыйзамдарынын өзгөртүлүшү канчалык таасирин берет?
- Албетте, Кыргызстандын инвестициялык климатына да мындай өзгөртүүлөрдүн оң таасирин берүүгө потенциалы бар. Жаңы Салык кодекси жана салык мыйзамдарына киргизилген өзгөртүүлөр инвесторлор үчүн маанилүү бир нече аспектилерди камтыйт. Салык мыйзамдарынын ачыктыгы жана аныктыгы инвесторлор үчүн Кыргызстандагы ишкердик чөйрөсүнүн шарттарын жакшыраак түшүнүүгө жардам берет. Мыйзамдардын ачыктыгы инвестициялык чечимдерди кабыл алууда болжолдуулукту жогорулатат. Салыктык жеңилдиктер жана стимулдар, айрыкча инновациялык жана экспортко багытталган ишкердиктер үчүн, Кыргызстанды инвесторлор үчүн дагы тартымдуу кылышы мүмкүн. Бул атайын салыктык шарттар аркылуу жүргүзүлөт.Салык төлөө процедураларынын жеңилдетилиши жана цифровизациясы, инвесторлор үчүн административдик тоскоолдуктарды азайтат. Бул ишкердикти жүргүзүүнүн жалпы наркын азайтууга жардам берет. ОКБ сектору экономиканын өсүшүнө чоң салым кошот. Салык мыйзамдарында ОКБга көңүл бурулушу жана аларга карата жеңилдиктердин болушу, инвестицияларды бул секторго тартууга шарт түзөт.
Бирок бул оң таасирлер салык мыйзамдарынын ишке ашырылышына жана аткарылышына, ошондой эле экономикалык жана саясий стабилдүүлүккө көз каранды болот. Инвесторлор үчүн маанилүү болгон башка факторлор да бар, мисалы, сот системасы ишкерлерди акыйкаттуулукка таянуу менен коргогон учурлардын саны жогору болсо, бул биринчи ирет инвесторлорду тартууга негизги шарт болот.